Havaların soğumasıyla birlikte Karadeniz'in köylerinde ve şehirlerinde sobalar yeniden yanmaya başladı. Ancak her kış olduğu gibi bu yıl da itfaiye ve yerel yönetimler aynı uyarıyı yapıyor: Sobayı ilk kez yakmadan önce bacayı mutlaka temizletin. Bacada biriken kurum ve is, hem baca yangınlarına hem de halk arasında "sessiz ölüm" olarak bilinen karbonmonoksit zehirlenmelerine yol açabiliyor. Kokusuz ve renksiz olan bu gaz, çoğu zaman uyku sırasında fark edilmeden can alıyor. İşte kış gelmeden yapılması gerekenler ve sobayı güvenle kullanmanın kuralları.
Baca yangınlarının çoğu ihmalden
İzmir Büyükşehir Belediyesi İtfaiyesi'nin verilerine göre yalnızca 2024-2025 kış sezonunda kent genelinde yaklaşık 600 baca yangını meydana geldi. İtfaiye Yangın ve Acil Müdahale Şube Müdürü Aydın Mutlu, bu yangınların büyük bölümünün düzenli bakım ve temizlik yapılmamasından kaynaklandığını belirtti. Bacada biriken kurum, belirli bir kalınlığa ulaştığında tutuşarak bacanın içinde yüksek ısılı bir yangına dönüşebiliyor. Bu yangınlar çatıya ve komşu binalara da sıçrayabiliyor.
Baca ne sıklıkla temizlenmeli?
İtfaiye yetkililerine göre temizlik sıklığı kullanım yoğunluğuna göre değişiyor: "Yoğun kullanılan bacalar üç ayda bir, diğer bacalar ise en geç altı ayda bir temizlenmeli. Apartmanlardaki şönt bacalar da titizlikle kontrol edilmeli. Her yıl kış mevsimi başlamadan önce bakım ve kontroller mutlaka yapılmalı." Soba borularının temizliğinin de altı ayda bir yapılması öneriliyor. Temizliğin yetkili kişilere yaptırılması, boruların ve baca bağlantılarının sağlamlığının da kontrol edilmesi gerekiyor.
Soba yanan odada uyumayın
İtfaiyenin en önemli uyarısı, mümkünse soba yanan odada uyunmaması. Özellikle lodoslu ve rüzgârlı havalarda baca dumanı dışarı atmayabiliyor, geri tepebiliyor. Gece uykuda fark edilmeyen karbonmonoksit sızıntıları ölümcül olabiliyor. Bu nedenle gece yatmadan önce sobaya kömür ya da odun eklenmemeli ve sobanın tamamen söndüğünden emin olunmalı.
"Uyuyan soba"lara ekstra dikkat
Kapağı kapatıldığında yanmaya devam eden ve halk arasında "uyuyan soba" olarak bilinen modeller, daha fazla dikkat gerektiriyor. Bu sobalarda yanma havasız ortamda sürdüğü için karbonmonoksit oluşma riski artıyor. Soba borularının bağlantı noktalarının sızdırmaz olması büyük önem taşıyor; en küçük bir kaçak bile zehirlenmeye yol açabiliyor.
Hayat kurtaran önlemler
- Soba bulunan evlerde mutlaka karbonmonoksit dedektörü kullanın.
- Soba yakıldıktan sonra odayı tamamen kapatmayın; kısa süreli de olsa temiz hava girişi sağlayın.
- Havalandırma menfezlerini soğuk girmesin diye kapatmayın.
- Sobayı tutuşturmak için benzin, tiner gibi parlayıcı maddeleri kesinlikle kullanmayın.
- Soba ve ısıtıcıların çevresinde perde, kıyafet gibi kolay tutuşan eşyalar bulundurmayın.
- Sobanın üzerine çamaşır kurutmayın.
Doğru yakıt kullanın
Sobada yakılan yakıtın niteliği de hem verim hem de güvenlik açısından önemli. Islak ya da yeterince kurumamış odun, daha fazla duman ve kurum oluşturarak bacanın çok daha hızlı kirlenmesine neden oluyor. Plastik, boyalı tahta ya da çöp yakmak ise zehirli gazların ortaya çıkmasına yol açabiliyor. Uzmanlar, kuru odun ve standartlara uygun kömür kullanılmasını, sobanın kapasitesinin üzerinde yakıt doldurulmamasını öneriyor.
Karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtileri
Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, halsizlik ve uyku hali karbonmonoksit zehirlenmesinin ilk belirtileri arasında yer alıyor. Aynı evde birden fazla kişide bu şikâyetlerin aynı anda görülmesi önemli bir uyarı işareti. Böyle bir durumda vakit kaybetmeden pencereler açılmalı, ortamdakiler temiz havaya çıkarılmalı ve 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı. Yangın şüphesinde de aynı şekilde güvenli bir alana geçilip 112'ye haber verilmesi gerekiyor.
Kaymakamlıklar ve belediyeler de her yıl bu dönemde vatandaşları uyarıyor. Karadeniz'de İnebolu Kaymakamlığı da kış mevsimi öncesinde soba ve kalorifer kullanacak vatandaşların bacalarını kullanmadan önce yetkili kişilere temizletmesi çağrısında bulundu. Küçük bir ihmalin telafisi olmayan sonuçlar doğurabileceğini unutmamak gerekiyor.
