Emeklilikte yaşa takılanlar düzenlemesi 2023'te milyonlarca kişiyi emekli etti; ama bir kesimi de kapının hemen dışında bıraktı. Sigorta girişi 8 Eylül 1999'dan bir gün, bir hafta ya da birkaç ay sonra olanlar, kendilerinden kısa süre önce işe başlayanların yıllarca gerisinde kaldı. Bu grubun beklediği kademeli emeklilik için yeni bir gelişme yaşandı: Emeklilikte Adalet Derneği temsilcileri Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nda temaslarda bulundu.
Görüşmede ne konuşuldu?
EMADDER yöneticileri, 1999 sonrasında çalışmaya başlayanların yaşadığı mağduriyeti ve yaş ile prim şartlarındaki adaletsizliği ayrıntılı bir raporla Bakanlığa sundu. Raporda, aynı iş yerinde aynı yıl çalışmaya başlayan iki kişiden birinin 40'lı yaşlarında emekli olabildiği, diğerinin ise 60 yaşını beklemek zorunda kaldığı örnekler yer alıyor.
Görüşmenin ardından beklenti yükseldi. Ancak hükümet kanadından konuya ilişkin resmî bir takvim açıklanmadı. Konunun sivil toplum ile idare arasında doğrudan temas düzeyine taşınması, sürecin yakından izlendiğinin göstergesi sayılıyor.
Meclis'te teklif var mı?
Şu an için Resmî Gazete'de yayımlanmış ya da iktidar tarafından Meclis Başkanlığı'na sunulmuş bir kademeli emeklilik düzenlemesi bulunmuyor. Bakanlık kaynaklarından aktarılan bilgiye göre sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesi, yani prim gelirleri ile aylık ödemeleri arasındaki uzun vadeli hesap inceleniyor. Ekonomi yönetimi ve ilgili kurumların yapacağı etki analizinden sonra konunun Meclis'e taşınıp taşınmayacağı netleşecek.
Bugün hangi şartlar geçerli?
8 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında ilk kez sigortalı olan işçiler için mevcut kural şöyle:
Kadınlar: 58 yaş ve 7 bin prim günü
Erkekler: 60 yaş ve 7 bin prim günü
Bu tarihten bir gün önce, yani 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlar ise EYT düzenlemesiyle yaş şartından tümüyle kurtuldu; prim gününü ve sigortalılık süresini dolduranlar yaş beklemeden emekli oldu. Bir günlük farkın 15-17 yıllık bekleme süresine dönüşmesi, tartışmanın temelini oluşturuyor.
Talep edilen kademeli model
Derneklerin önerdiği taslaklarda, 8 Eylül 1999 ile 2008 arasında işe girenler için sigorta başlangıç tarihine göre kademeli bir geçiş öngörülüyor. Gündemdeki model özetle şöyle:
Yaş: Sigorta giriş tarihine göre 43 ile 52-54 yaş arasında değişen bir skala
Prim günü: 6 bin 250 ile 7 bin gün arasında kademeli artış
Buna göre 1999'un son aylarında işe giren biri en düşük yaş basamağından, 2008'e yakın tarihte işe giren biri en yüksek basamaktan emekli olacak. Böylece bir günlük farkın yıllara dönüşmesi yerine, her ay ya da her yıl için küçük artışlarla ilerleyen bir merdiven kurulmuş olacak.
Altını çizmek gerekiyor: bu tablo derneklerin talebi. Bakanlığın açıkladığı resmî bir yaş ve prim tablosu yok; mevcut yasa geçerliliğini koruyor.
Kimler kapsama girebilir?
Düzenleme hayata geçerse ilk etkilenecek grup, sigorta girişi 9 Eylül 1999 ile 30 Nisan 2008 arasında olanlar. Bu tarih aralığında SSK, Bağ-Kur ya da Emekli Sandığı kapsamında çalışmaya başlayan milyonlarca kişi bulunuyor. 2008 sonrasında işe girenlerin de kademeli modele dahil edilip edilmeyeceği ayrıca tartışılıyor; bu grup için yaş şartı prim gününe göre 65'e kadar çıkıyor.
Mali yük tartışması
Ekonomi yönetiminin temkinli yaklaşımının nedeni maliyet. EYT ile iki milyonu aşkın kişi kısa sürede emekli oldu ve sosyal güvenlik sisteminin açığı büyüdü. Kademeli emekliliğe karşı çıkanlar, yeni bir erken emeklilik dalgasının bütçeye ek yük getireceğini savunuyor. Destekleyenler ise kademeli geçişin tam da bu yüzden önerildiğini, emekliliklerin yıllara yayılacağını ve yükün bir anda oluşmayacağını belirtiyor.
Bekleyenler şimdiden ne yapmalı?
Düzenlemenin çıkıp çıkmayacağı belli değil; ancak çıkması hâlinde hazırlıklı olanlar avantajlı olacak. Uzmanların önerileri şöyle:
Hizmet dökümünü kontrol edin. e-Devlet'ten SGK hizmet dökümünü alıp eksik ya da hatalı gün olup olmadığına bakın. Bildirilmemiş çalışmalar için iş yerinden düzeltme istenebiliyor.
Sigorta başlangıcınızı netleştirin. Staj ve çıraklık sigortası emeklilik başlangıcı sayılmıyor. Askerlik borçlanması ise sigorta girişinden önce yapılan askerlikte başlangıç tarihini geriye çekebiliyor. Askerliğini 1999 öncesinde yapan ve sigorta girişi 1999 sonrasına kalan erkekler için bu yol, EYT kapsamına girmenin hâlâ geçerli bir yöntemi.
Borçlanmayı yıl bitmeden değerlendirin. Doğum ve askerlik borçlanması bedelleri asgari ücrete bağlı ve ocakta zamlanacak. Başvurusunu 31 Aralık'a kadar yapanlar bugünkü tarifeden ödüyor.
Prim gününüzü tamamlamaya bakın. Hangi model kabul edilirse edilsin prim günü şartı olacak. Eksik günü olanlar isteğe bağlı sigortayla açığını kapatabiliyor.
Sahte "müjde" haberlerine dikkat
Kademeli emeklilik konusunda sosyal medyada sık sık "yasa çıktı", "tablo belli oldu" başlıklı paylaşımlar dolaşıyor. Resmî Gazete'de yayımlanmayan hiçbir tablo geçerli değil. "Emeklilik başvurunuzu biz yapalım" diyerek ücret ya da e-Devlet şifresi isteyenlere de itibar edilmemeli. Emeklilik başvurusu yalnızca e-Devlet ya da SGK müdürlükleri üzerinden ve ücretsiz yapılıyor.
