Yıllık iznini kullanan işçilerin büyük bölümü, izin dönemine ait ücretini her zamanki maaş gününde alıyor. Oysa İş Kanunu bu paranın izne çıkmadan önce ödenmesini emrediyor. Yargıtay, yıllardır pek uygulanmayan bu kuralı hatırlatan emsal bir karar verdi. Yüksek Mahkeme'ye göre izin ücretini peşin ödemeyen işveren, işçiye sözleşmeyi haklı nedenle feshetme hakkı veriyor. Bu da işçinin kendi isteğiyle ayrılsa bile kıdem tazminatı alabilmesi demek.
Kanundaki kural ne?
4857 sayılı İş Kanunu'nun 57. maddesi şöyle diyor: İşveren, yıllık ücretli iznini kullanan her işçiye izin dönemine ilişkin ücretini, işçinin izne başlamasından önce peşin olarak ödemek ya da avans olarak vermek zorundadır.
Kuralın mantığı basit. İşçi tatile ya da memleketine giderken cebinde parası olsun, izin süresince geçim sıkıntısı çekmesin. Örneğin ayın 5'inde izne çıkacak ve 20 gün izin kullanacak bir işçinin o 20 güne ait ücreti, maaş günü ayın sonu olsa bile izin başlamadan hesabına yatmalı.
Dava nasıl Yargıtay'a geldi?
Aynı şehirde, birbirine çok benzeyen iki dava farklı sonuçlandı. İlkinde A.B. adlı işçi, izin ücretini peşin alamadığı için sözleşmesini feshetti ve kıdem tazminatı istedi. İş Mahkemesi işçiyi haklı buldu; Bölge Adliye Mahkemesi 15. Hukuk Dairesi kararı onadı.
İkincisinde B.K. adlı işçi aynı gerekçeyle işten ayrıldı, ancak bu kez İş Mahkemesi feshi haklı bulmadı ve davayı reddetti. Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi de ret kararını onadı.
İki daire arasındaki çelişki, Bölge Adliye Mahkemesi Hukuk Daireleri Başkanlar Kurulu'na taşındı. Kurul, uyuşmazlığın giderilmesi için Yargıtay 9. Hukuk Dairesi'ne başvurdu.
Yargıtay ne dedi?
Daire, 57. maddedeki ödeme yükümlülüğünün "mutlak emredici" olduğunu, yani tarafların anlaşmasıyla bile ortadan kaldırılamayacağını belirtti. Ücretin kanuna uygun ödenmemesinin ve çalışma şartlarının uygulanmamasının, İş Kanunu'nun 24. maddesinde işçiye haklı fesih imkânı veren hâller arasında sayıldığını hatırlattı.
Sonuç cümlesi açık: Yıllık izne ilişkin ücretin izne ayrılmadan önce işverence peşin ödenmediği gerekçesiyle yapılan fesih haklı nedene dayanır.
İşverenin savunması neden kabul görmedi?
İşveren, işçiye yasal hakkından daha uzun izin kullandırdığını öne sürdü. Yargıtay, izin süresine ilişkin kuralın işçi lehine aşılabileceğini, ancak bunun ücreti peşin ödeme yükümlülüğünü kaldırmadığını vurguladı. Fazla izin vermek, parayı geç ödemenin karşılığı sayılmadı.
İşçi bu karardan nasıl yararlanır?
Kural olarak istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Haklı nedenle fesih bunun istisnasıdır. İş yerinde en az bir yılını doldurmuş olan işçi, yasada sayılan haklı sebeplerden birine dayanarak ayrılırsa kıdem tazminatına hak kazanır. Yargıtay kararıyla izin ücretinin önceden ödenmemesi de bu sebeplerden biri olarak kabul edildi.
Ancak bu yola başvurmadan önce bilinmesi gerekenler var:
İhbar tazminatı istenemez. Sözleşmeyi haklı nedenle kendisi fesheden işçi yalnızca kıdem tazminatını ve birikmiş diğer alacaklarını talep edebilir.
Gerekçe yazılı bildirilmeli. Fesih bildiriminde nedenin açıkça yazılması, mümkünse noter kanalıyla gönderilmesi gerekir. Sebep belirtmeden verilen istifa dilekçesi, sonradan haklı fesih iddiasını zayıflatır.
Deliller saklanmalı. İmzalı izin formu, izin başlangıç tarihi ve ücretin yattığı günü gösteren banka dökümü davanın temel belgeleridir.
Önce arabulucu. İşçilik alacakları için mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Başvuru adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına yapılır.
Mevsimlik ve fabrika işçileri için önemi
Karar özellikle toplu izin uygulayan iş yerlerinde çalışanları ilgilendiriyor. Fındık işleme tesisleri, tekstil atölyeleri ve fabrikalar yılın belli dönemlerinde üretimi durdurup bütün personeli aynı anda izne çıkarıyor. Bu durumda yüzlerce işçinin izin ücretinin, kapanış gününden önce ödenmesi gerekiyor. Ordu ve çevresindeki fındık işleme tesisleri gibi toplu izin uygulayan iş yerleri de aynı kurala tabi.
İşverenler için uyarı
Karar, işverenler açısından bordro alışkanlığının değişmesi gerektiğini gösteriyor. İzin onaylandığında izin günlerine ait ücretin avans olarak ödenmesi ve bunun banka kaydıyla ya da imzalı belgeyle ispatlanabilmesi gerekiyor. Uyuşmazlık çıktığında ödemenin yapıldığını ispat yükü işverende.
Yıllık izin hakkı ne kadar?
İş yerinde bir yılını dolduran işçi izne hak kazanır. Kıdemi bir yıldan beş yıla kadar olanlara en az 14 gün, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara en az 20 gün, on beş yıl ve daha fazla olanlara en az 26 gün izin verilir. 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük işçilerin izni 20 günden az olamaz. İzin süreleri iş günü olarak hesaplanır; hafta tatili ve resmî tatiller izinden sayılmaz. İşçi bu hakkından vazgeçemez, çalışmaya devam ederken izin yerine para da alamaz.
