Havaların soğumasıyla birlikte Karadeniz'in pek çok ilçe ve köyünde sobalar yeniden yanmaya başladı. Ancak sobayı yıllardır aynı alışkanlıkla, yani altına kâğıt ve çıra koyup üzerine kömür doldurarak yakanlar hem cebinden hem de sağlığından fazlasını kaybediyor olabilir. Uzmanlar ve belediyeler, özellikle kömür sobalarında üstten yakma yönteminin kullanılmasını öneriyor.
Bu yöntemle kömürün içindeki yanıcı gazlar soba içinde yanarak ısıya dönüşüyor. Sonuçta hem daha az duman çıkıyor hem de aynı ısıyı yaklaşık yüzde 20 daha az kömürle elde etmek mümkün oluyor.
Alttan yakmanın sakıncası ne?
Soba alttan tutuşturulduğunda, alevin üzerindeki kömür yavaş yavaş ısınıyor ve içindeki uçucu maddeler yanmadan önce gaz hâlinde bacadan dışarı çıkıyor. Bu da hem yoğun kara dumana ve hava kirliliğine hem de kömürün enerjisinin önemli bir kısmının boşa gitmesine neden oluyor. Kış aylarında bazı şehirlerde yaşanan hava kirliliğinin önemli nedenlerinden biri de yanlış soba yakma alışkanlıkları.
Üstten yakma adım adım
- 1. Kömürü doldurun: Sobanın ya da kovanın yaklaşık üçte ikisini kömürle doldurun.
- 2. Çırayı üste koyun: Kömürün üzerine ince odun parçaları ve çıra yerleştirin.
- 3. Üstten tutuşturun: Çırayı en üstten yakın. Tutuşturmak için benzin, tiner ya da bol gazete kullanmayın.
- 4. Kapakları açık tutun: Tutuşma sırasında alt ve üst hava kapaklarını açık bırakın.
- 5. Tam yanmayı bekleyin: Kömürün üst kısmı kor hâline gelip tam yanma gerçekleşince üst kapağı kapatın, alt kapağı açık bırakın.
Bu yöntemde ateş yukarıdan aşağıya doğru ilerliyor. Alttaki kömürden çıkan gazlar, üstteki alevin içinden geçerken yanıyor ve bacadan çok daha temiz bir duman çıkıyor.
Odun sobasında da geçerli mi?
Üstten yakma yöntemi yalnızca kömür sobalarında değil, odun sobalarında da uygulanabiliyor. Kalın odunlar alta, ince odunlar ve çıralar en üste yerleştirilip ateş yukarıdan tutuşturulduğunda odun daha düzenli ve uzun süre yanıyor. Bu yöntem, sobanın ilk yakıldığı dakikalarda oluşan yoğun dumanı da azaltıyor. Odunun iyice kurumuş olması ise verimli bir yanma için en önemli şartlardan biri; yaş odun hem az ısı veriyor hem de bacada katran birikmesine yol açıyor.
Kömür eklerken dikkat
Yanmakta olan sobanın üzerine sürekli taze kömür eklemek, üstten yakmanın faydasını ortadan kaldırıyor ve yeniden yoğun duman oluşmasına yol açıyor. Uzmanlar, sobanın tamamen yanıp söndükten sonra yeniden aynı yöntemle doldurulmasını ya da kovalı sobalarda dolu kovayla değiştirilmesini öneriyor.
Hayati güvenlik kuralları
Soba kaynaklı karbonmonoksit zehirlenmeleri her kış can alıyor. Bu nedenle üstten yakma kadar güvenlik kurallarına uymak da önemli:
- Sobayı yakmadan önce baca ve boruların temizlendiğinden emin olun.
- Rüzgârlı ve lodoslu havalarda soba yakmaktan kaçının; baca gazı geri tepebilir.
- Yatmadan önce sobayı söndürmeden ya da hava kapaklarını tamamen kapatarak bırakmayın.
- Soba bulunan odada mutlaka bir karbonmonoksit dedektörü bulundurun.
- Baş ağrısı, baş dönmesi ve bulantı gibi belirtiler hissederseniz hemen ortamı havalandırıp dışarı çıkın ve 112'yi arayın.
Oda sıcaklığı kaç derece olmalı?
Uzmanlara göre oda sıcaklığını 18-20 derece civarında tutmak hem sağlık hem de yakıt tasarrufu açısından yeterli. Evi gereğinden fazla ısıtmak, yakıt tüketimini belirgin şekilde artırırken havanın kurumasına da neden oluyor.
Kaliteli kömür seçimi
Soba verimi büyük ölçüde kullanılan kömürün kalitesine bağlı. Kömür alırken torbası üzerinde üretici ve analiz bilgileri bulunan, lisanslı satıcılardan alınan ürünler tercih edilmeli. Nemli ve tozlu kömürler hem zor yanıyor hem de daha fazla is ve duman oluşturuyor.
