Eylülün son günlerinde Karadeniz'de akşam serinliği kendini iyice hissettirmeye başladı. Ordu'nun köylerinde ve yaylalarında pek çok evde sobalar kurulmaya, kışlık odun ve kömür hazırlıkları yapılmaya başlandı. Ancak her yıl olduğu gibi bu dönemde itfaiye ekiplerinden aynı uyarı geliyor: Sobayı ilk kez yakmadan önce bacanızı mutlaka temizletin.
İtfaiye yetkilileri, bakımsız bacaların hem baca yangınlarına hem de sessiz katil olarak bilinen karbonmonoksit zehirlenmesine yol açabileceğine dikkat çekiyor. İşte kış öncesinde her soba kullanıcısının bilmesi gereken kurallar.
Baca ne sıklıkla temizlenmeli?
İtfaiye ekiplerinin önerisine göre yoğun kullanılan bacaların üç ayda bir, diğer bacaların ise en az altı ayda bir temizlenmesi gerekiyor. Katı yakıtlı sobalarda baca içinde biriken is ve kurum, zamanla baca çapını daraltıyor. Daralan baca hem çekişi zayıflatıyor hem de biriken kurumun tutuşmasıyla baca yangınlarına neden olabiliyor.
Uzmanlar, baca temizliğinin sonbaharda, yani soba henüz yakılmaya başlanmadan yapılmasını ve kış boyunca düzenli aralıklarla tekrarlanmasını tavsiye ediyor. Temizlik için yetkili baca temizleme hizmetlerinden ya da belediyelerin itfaiye birimlerinden destek alınabiliyor.
Soba kullanırken bu hataları yapmayın
Sobayı tıka basa doldurmayın: Sobaya aşırı yakıt koymak baca yolunu daraltıyor ve çekişi zayıflatıyor. Bu da yanmamış gazların odaya geri dönmesine neden olabiliyor.
Yatmadan önce yakıt eklemeyin: İtfaiye ekipleri, yatmadan hemen önce sobaya yakıt atılmaması gerektiğini özellikle vurguluyor. Gece boyunca kontrolsüz yanan soba, uyku sırasında fark edilmeyen bir gaz sızıntısına yol açabiliyor.
Sobanın yandığı odada uyumayın: Yetkililere göre gece fark edilmeyen karbonmonoksit sızıntıları ölümcül olabiliyor. Sobanın yandığı odalar hiçbir zaman tamamen hava almayacak şekilde kapatılmamalı.
Yakıtı üstten tutuşturun: Erzincan Belediyesi İtfaiye Müdürlüğü, sobanın doğru yöntemle ve üstten yakılmasını, standartlara uygun kaliteli yakıt kullanılmasını öneriyor.
Karbonmonoksit neden bu kadar tehlikeli?
Karbonmonoksit, yanma sırasında ortaya çıkan renksiz ve kokusuz bir gaz. Bu nedenle özellikle uyku sırasında fark edilmesi neredeyse imkânsız. İyi havalandırılmayan ortamlarda kısa sürede öldürücü seviyelere ulaşabiliyor. İtfaiye ekipleri, evlerde karbonmonoksit dedektörü kullanılmasını da güvenlik önlemleri arasında sayıyor.
Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı ve halsizlik, karbonmonoksit zehirlenmesinin ilk belirtileri arasında yer alıyor. Bu belirtiler hissedildiğinde vakit kaybetmeden ortamdan çıkılması, pencerelerin açılması ve 112 Acil Çağrı Merkezi'nin aranması gerekiyor.
Baca yangınları da büyük risk
Bakımsız bacalar yalnızca zehirlenme değil, yangın riski de taşıyor. İzmir İtfaiyesi'nin verilerine göre yalnızca 2024-2025 kış sezonunda kentte yaklaşık 600 baca yangını yaşandı ve bunların büyük bölümünün bakımın ihmal edilmesinden kaynaklandığı belirlendi.
Sobayı yakmadan önce kısa kontrol listesi
Kış sezonunu güvenle geçirmek için sobayı ilk kez yakmadan önce birkaç basit kontrol yapmak büyük fark yaratıyor. Baca temizliğini yaptırdıktan sonra soba borularının birbirine sıkıca geçtiğinden ve ek yerlerinde boşluk olmadığından emin olun. Boruların duvara giriş noktasındaki sızdırmazlığı kontrol edin. Sobanın çevresinde perde, halı, odun yığını ya da kolay tutuşabilecek eşya bulunmamasına dikkat edin. Küçük çocukların ve evcil hayvanların sobaya yaklaşmasını engelleyecek önlemler alın. Rüzgârlı havalarda baca çekişinin tersine dönebileceğini, bu günlerde sobanın daha dikkatli kullanılması gerektiğini de unutmayın.
Doğalgaz kullananlar da dikkat
Uyarılar yalnızca soba kullananları kapsamıyor. Doğalgazlı ısıtıcıların mutlaka yetkili ustalar tarafından bacaya bağlanması, bacasız ısıtma cihazlarının kapalı alanlarda kullanılmaması gerekiyor. Gaz kokusu alındığında elektrik düğmelerine dokunulmamalı, ortam hemen havalandırılmalı. Doğalgazın havadan hafif olduğu için yukarıda, tüp gazın (LPG) ise ağır olduğu için zemine yakın birikebileceği de unutulmamalı.
