Hasadın tamamlanmasının ardından fındığını patoza verip çuvallayan üretici, şimdi en zor soruyla karşı karşıya: Ürünü tüccara mı vermeli, Toprak Mahsulleri Ofisi'ne mi? Ekim ayının ilk haftasında serbest piyasada beklenen yükseliş gerçekleşmedi. Ordu'da tüccarın verdiği fiyat ile TMO'nun alım fiyatı arasındaki fark kilogramda 70 TL'yi aştı.
Ordu'da serbest piyasa fiyatları
Hafta sonu itibarıyla Ordu'da 50 randıman kabuklu fındık için serbest piyasada oluşan fiyatlar şöyle:
Giresun (tombul) kalite: 180 – 185 TL
Levant kalite: 175 – 180 TL
Sivri kalite: 165 – 170 TL
Ordu'da yerel bir tüccardan alınan fiyata göre 50 randıman fındığın brüt fiyatı 190 TL. Ancak stopaj ve diğer kesintiler düşüldüğünde üreticinin eline geçen net tutar 182,40 TL'de kalıyor.
Randımana göre net fiyat
Fındıkta fiyatı belirleyen en önemli unsur randıman, yani bir kilo kabuklu üründen çıkan sağlam iç oranı. Ordu'da randımana göre üreticinin eline geçen net fiyatlar şöyle hesaplanıyor:
51 randıman: 186,04 TL
52 randıman: 189,69 TL
53 randıman: 193,34 TL
54 randıman: 196,99 TL
55 randıman: 200,64 TL
56 randıman: 204,28 TL
Yani her bir randıman puanı, kilogram fiyatına yaklaşık 3,65 TL ekliyor.
TMO ne veriyor?
Toprak Mahsulleri Ofisi'nin 2026/2027 sezonu için açıkladığı, 50 randıman esasına göre kilogram alım fiyatları ise şöyle:
Giresun kalite: 255 TL
Levant kalite: 250 TL
Sivri kalite: 245 TL
TMO ayrıca 50'nin üzerindeki her randıman puanı için ilave ödeme yapıyor: Giresun kalitede 5,10 TL, Levant kalitede 5 TL, sivri kalitede 4,90 TL. Buna göre 54 randıman Levant kalite fındığını ofise teslim eden üretici kilogram başına 270 TL alıyor. Aynı ürün tüccarda 197 TL ediyor; aradaki fark 73 TL.
Diğer illerde durum
Makas yalnızca Ordu'da açık değil. Giresun'da tombul fındık 190-200 TL, Levant kalite 185-190 TL'den alıcı buluyor. Samsun'da fiyatlar 172-181 TL bandında. Trabzon'da Levant kalite 170-175 TL, sivri 160-165 TL. En düşük fiyatlar Batı Karadeniz'de: Sakarya ve Düzce'de Levant kalite 155-165 TL, sivri kalite 145-150 TL'den işlem görüyor.
Fark bu kadar büyükken üretici neden tüccara satıyor?
Bunun birkaç nedeni var. Birincisi nakit ihtiyacı. TMO ürün bedelini teslimattan sonraki 21'inci günden itibaren ödüyor; tüccar ise parayı çoğu zaman aynı gün veriyor. Hasat işçisinin yevmiyesini, gübre ve ilaç borcunu ödemek zorunda olan üretici beklemeyi göze alamıyor.
İkincisi randevu ve kota. Ofise ürün teslim etmek için randevu almak gerekiyor ve üretici, Çiftçi Kayıt Sistemi'nde kayıtlı arazisi ile belirlenen verim üzerinden hesaplanan miktar kadar ürün verebiliyor. Üçüncüsü ise kalite şartı; nem oranı yüksek, çürük ve küflü oranı sınırın üzerindeki ürün ofis tarafından kabul edilmiyor.
Fiyat yükselir mi?
Sektör temsilcilerine göre fiyatın yönünü üç etken belirleyecek: piyasaya inecek ürün miktarı, ihracatçı ve sanayicinin talebi ve TMO'nun alım temposu. Ofisin alımları hızlandıkça piyasadaki ürün azalıyor ve tüccarın fiyatı yukarı çekmesi bekleniyor. Geçmiş sezonlarda serbest piyasa genellikle kasım ve aralık aylarında TMO fiyatına yaklaşmıştı. Ancak bunun garantisi yok; rekoltenin yüksek olduğu yıllarda makas sezon boyunca kapanmadı.
Üretici ne yapmalı?
Ziraat odaları, acil nakit ihtiyacı olmayan üreticiye ürününü düşük fiyattan elden çıkarmamasını, ofise randevu almasını öneriyor. Bekleyecek olanların fındığı iyi kurutup nem almayan, havadar bir depoda saklaması gerekiyor; nemlenen üründe küf ve aflatoksin riski artıyor, randıman düşüyor. Ürününü lisanslı depoya teslim edip elektronik ürün senedi alan üretici ise hem depolama desteğinden yararlanabiliyor hem de senedi bankada teminat göstererek kredi kullanabiliyor.
Buradaki serbest piyasa rakamları kesin alım fiyatı değil; ürünün randımanına, nemine, ilçeye ve alıcıya göre değişebiliyor. Satmadan önce birkaç tüccardan fiyat almakta fayda var.
