Araç sahiplerinin gözü 1 Ekim'e çevrildi. Akaryakıt fiyatlarındaki artışların bir bölümünü vergi üzerinden dengeleyen eşel mobil sistemi, 1 Ekim 2026 itibarıyla sona eriyor. Sistemin kalkmasıyla birlikte benzin ve motorinde ÖTV'nin nasıl belirleneceği, pompa fiyatlarının ne kadar artabileceği merak konusu oldu.
Hesaplamalara göre benzinde ÖTV'nin yasal üst sınıra çıkarılması hâlinde litre fiyatına yansıyacak artış 12,48 TL'ye kadar ulaşabiliyor. Ancak uzmanlar, bunun bir tavan senaryosu olduğunu ve 1 Ekim'de doğrudan bu tutarda bir zam yapılacağı anlamına gelmediğini vurguluyor.
Eşel mobil nedir?
Eşel mobil, rafineri fiyatlarında yaşanan artışların bir kısmının akaryakıttan alınan ÖTV'den düşülmesi esasına dayanan bir fiyat dengeleme mekanizması. Bu sistem sayesinde uluslararası petrol fiyatlarındaki ani yükselişler pompaya tam olarak yansımıyor, artışın bir bölümü vergi indirimiyle karşılanıyordu. Temmuz 2026'da Cumhurbaşkanı Kararı ile sistemden kademeli çıkış süreci başlatıldı. 1 Ağustos - 30 Eylül döneminde rafineri fiyatlarındaki artışların yüzde 25'i ÖTV indirimiyle karşılanıyordu.
Benzinde 12,48 TL hesabı nereden çıktı?
Benzinin litresinden alınan ÖTV şu anda yaklaşık 4,43 TL seviyesinde. Bu verginin yasal üst sınırı ise 14,83 TL. Aradaki fark yaklaşık 10,40 TL'ye karşılık geliyor. Bu farkın üzerine yüzde 20 KDV eklendiğinde, benzinin litre fiyatına yansıyabilecek toplam artış 12,48 TL'yi buluyor. Bu senaryonun gerçekleşmesi hâlinde benzinin litre fiyatının 90 lirayı aşabileceği hesaplanıyor.
Ancak nihai fiyat yalnızca ÖTV'ye bağlı değil. Brent petrol fiyatları, döviz kuru, rafineri fiyatları ve uluslararası ürün fiyatları da pompa fiyatını belirleyen unsurlar arasında. Bu nedenle 1 Ekim sonrasında fiyatların nasıl şekilleneceği, bu faktörlerin tamamına bağlı olacak.
Motorinde kademeli artış
Motorinde ise eşel mobilden çıkış farklı bir takvimle uygulanıyor. Motorinin ÖTV tutarı ağustos ayında sıfıra indirilmişti. Belirlenen takvime göre ÖTV eylülde 3 TL, ekimde 6 TL, kasımda 9 TL ve aralıkta 12 TL olarak uygulanacak. 2027'den itibaren ise motorin ÖTV'sinin litre başına 13,90 TL olması öngörülüyor. Bu kademeli artış, motorin fiyatlarının önümüzdeki aylarda adım adım yükselebileceğine işaret ediyor.
Bütçeye maliyeti 600 milyar lira
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in mayıs ayında yaptığı açıklamaya göre eşel mobil sisteminin ilk iki aylık maliyeti 90 milyar lira oldu. Sistemin yıllık bütçe etkisinin ise yaklaşık 600 milyar lira olacağı hesaplanıyor. Sistemin kademeli olarak sonlandırılması, bu maliyetin bütçe üzerindeki yükünü azaltmayı amaçlıyor.
Zincirleme etki bekleniyor
Akaryakıt fiyatlarındaki artışlar yalnızca araç sahiplerini değil, ekonominin geneline yayılan bir etki yaratıyor. Motorin fiyatındaki yükseliş, başta taşımacılık olmak üzere tarım ve gıda gibi pek çok sektörde maliyetleri artırıyor. Nakliye maliyetinin artması, market raflarındaki ürün fiyatlarına da yansıyabiliyor. Bu nedenle ekonomistler, akaryakıttaki vergi düzenlemelerinin enflasyon üzerindeki etkisinin de yakından izlenmesi gerektiğini belirtiyor. Özellikle hasat sezonunun sürdüğü bu dönemde, traktör ve tarım makinelerinde motorin kullanan üreticiler için de gelişmeler önem taşıyor.
Sürücüler ne yapmalı?
1 Ekim öncesinde pek çok sürücünün depolarını doldurmak için istasyonlara yönelmesi bekleniyor. Uzmanlar, olası fiyat değişikliklerinin kesinleşmesi için resmi açıklamaların beklenmesi gerektiğini hatırlatıyor. Yakıt tasarrufu için ani hızlanma ve frenlemeden kaçınmak, lastik basıncını düzenli kontrol etmek ve araçta gereksiz yük taşımamak, yakıt tüketimini azaltmanın pratik yolları arasında yer alıyor.
Özellikle ticari araç sahipleri ve her gün uzun mesafe yol yapanlar için akaryakıt fiyatlarındaki gelişmeler, aile bütçesini doğrudan etkileyecek. Fiyatlardaki kesin değişiklikler, 1 Ekim itibarıyla dağıtım şirketlerinin güncel fiyat listeleriyle netleşecek.
