Düşük aylıkla geçinmeye çalışan milyonlarca emeklinin gözü yeni bir düzenlemede. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi (GETAD) adı verilen modelde, sosyal desteklerin artık yalnızca kişinin kendi gelirine göre değil, yaşadığı hanenin toplam ekonomik durumuna göre belirlenmesi planlanıyor. Bütçe çalışmaları süren sistemin ekim ayında Meclis gündemine gelmesi bekleniyor. Peki GETAD en düşük emekli aylığı alanlara ek ödeme anlamına mı geliyor? Kimler yararlanabilir, ödemeler ne zaman başlar? Bilinenleri derledik.
GETAD nasıl işleyecek?
Sistemin temel mantığı oldukça basit: Önceden belirlenecek bir gelir seviyesinin altında kalan hanelerin, sosyal destek mekanizmalarıyla güçlendirilmesi. Planlanan modelde bir hanenin ekonomik durumu değerlendirilirken tek bir gelir kalemine bakılmayacak. Hane halkının toplam geliri, ihtiyaçları ve yaşam koşulları birlikte ele alınarak destek ihtiyacı belirlenecek.
Hesaplanan gelir, belirlenen eşiğin altında kalırsa aradaki farkın tamamının ya da bir bölümünün devlet tarafından sosyal destek yoluyla karşılanması gündemde. Ancak sistemin kesin hesaplama yöntemi ve gelir kriterleri henüz açıklanmış değil.
En düşük emekli aylığına ek ödeme gelecek mi?
GETAD'ın emekliler tarafından bu kadar yakından takip edilmesinin nedeni, en düşük aylık alan vatandaşların gelirlerinin desteklenmesi ihtimali. Aktarılan bilgilere göre model, düşük gelirli emeklileri de kapsayacak şekilde ele alınıyor.
Ancak burada önemli bir fark var: GETAD, bütün emekli aylıklarına aynı oranda yapılan bir zam değil. Emeklinin yalnızca aldığı aylık değil, içinde yaşadığı hanenin toplam gelir durumu dikkate alınacak. Bu durumda aynı tutarda maaş alan iki emekliden biri destek alırken, diğeri hanesindeki başka gelirler nedeniyle kapsam dışında kalabilecek. Örneğin eşi de çalışan ya da evinde kira geliri olan bir emeklinin durumu, tek başına yaşayan ve yalnızca aylığıyla geçinen bir emekliden farklı değerlendirilebilecek.
Kimler kapsama girecek?
GETAD'dan kimlerin yararlanacağı henüz kesin şartlarla duyurulmadı. Öncelikli hedef kitlenin dar gelirli haneler olması bekleniyor. Düzenli geliri olmasına rağmen temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan aileler ve düşük emekli aylığıyla yaşayan vatandaşlar sistemin odağında yer alıyor. Belirleyici unsurun kişinin tek başına aldığı maaş değil, hane bazlı gelir hesabı olacağı, bu nedenle aynı evde yaşayan diğer kişilerin gelirlerinin de hesaba katılabileceği belirtiliyor.
Gelir sınırı ne olacak?
Yeni sistemin en kritik ayrıntısı, gelir eşiğinin nasıl belirleneceği olacak. Destek için esas alınacak eşiğe ilişkin henüz kesinleşmiş bir rakam bulunmuyor. Bütçe planlamalarının tamamlanmasıyla birlikte gelir kriterlerinin ve destek tutarlarının netleşmesi bekleniyor. Bu yüzden şu aşamada "belirli bir maaşın altında kalan herkes otomatik olarak ödeme alacak" demek mümkün değil.
Başvuru nasıl yapılacak?
Sistemin başvuru esaslı mı olacağı, yoksa kamu kurumlarının elindeki veriler üzerinden otomatik değerlendirme mi yapılacağı da henüz belli değil. Başvuru kanalları, istenecek belgeler ve gelir tespitinin yöntemi yasal ve idari hazırlıkların ardından açıklanacak. Dolayısıyla şu anda açılmış resmi bir GETAD başvuru ekranı yok. Vatandaşların, internette "GETAD başvurusu" adı altında kişisel bilgi isteyen sitelere itibar etmemesi önem taşıyor.
Üç aşamalı planın parçası
GETAD, hayat pahalılığına karşı gündemde olan üç başlıklı bir planın parçası olarak öne çıkıyor. Planın ilk ayağında kira ve konut fiyatlarına karşı sosyal konut projelerinin yaygınlaştırılması, ikinci ayağında KOBİ'lerin finansmana erişiminin kolaylaştırılması ve istihdamın korunması bulunuyor. Üçüncü ayak ise emeklilerin ve dar gelirlilerin GETAD ile desteklenmesi.
Ödemeler ne zaman başlar?
GETAD ödemelerinin başlayacağı tarih henüz açıklanmadı. Önce bütçe çalışmalarının tamamlanması, ardından düzenlemenin Meclis'ten geçmesi ve uygulama ayrıntılarının belirlenmesi gerekiyor. Ekim ayında Meclis'e sunulması beklenen düzenlemenin yasalaşma takvimi, ödemelerin ne zaman başlayacağını belirleyecek. Gelir sınırı, ödeme miktarı ve başvuru yöntemi gibi ayrıntıların da bu süreçte netleşmesi bekleniyor.
