Türkiye'de milyonlarca kişi, vefat eden eşinden, anne ya da babasından kalan ölüm aylığıyla, yani halk arasındaki adıyla dul ve yetim aylığıyla geçimini sağlıyor. Ancak bu aylığın hangi durumlarda kesildiği, evlenince ne olacağı ya da boşanınca yeniden bağlanıp bağlanmayacağı en çok merak edilen konuların başında geliyor. Bilinmeden atılan bir adım, aylığın kesilmesine ve hatta ödenen paraların faiziyle geri istenmesine yol açabiliyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) düzenlemelerine göre dul ve yetim aylığında en belirleyici durum evlilik. İşte hak sahiplerinin bilmesi gereken temel kurallar.
Dul eş evlenirse aylık kesilir
Eşinden dolayı ölüm aylığı alan dul kadın ya da erkek, yeniden resmi olarak evlendiğinde bu aylığı alma hakkını kaybediyor. Aylık, evlenme tarihini takip eden ödeme döneminden itibaren kesiliyor. Evlenmesine rağmen aylık almaya devam eden kişilerden, yersiz yapılan ödemeler geri isteniyor.
Dul eşlerin evlilik dışında çalışması ise aylığın kesilmesine neden olmuyor. Dul eş sigortalı bir işte çalışsa bile eşinden kalan aylığı almaya devam edebiliyor. Bu nedenle çalışma şartı dul eşler için değil, yetim çocuklar için önem taşıyor.
Kız çocuğu evlenirse evlenme ödeneği alır
Anne ya da babasından ölüm aylığı alan kız çocukları evlendiğinde aylıkları kesiliyor. Ancak bu durumda SGK, bir defaya mahsus olmak üzere evlenme ödeneği ödüyor. SGK'nın açıklamasına göre bu ödeme, 1 Ekim 2008'den sonra yürürlüğe giren düzenlemeye tabi olanlar için evlenme tarihindeki gelir ya da aylığın iki yıllık (24 aylık) tutarı kadar. Eski 5434 sayılı Kanun kapsamındaki, yani Emekli Sandığı'ndan aylık alanlarda ise tutar almakta oldukları aylığın on iki aylık tutarı olarak hesaplanıyor.
Evlenme ödeneği için SSK ve Bağ-Kur kapsamındakiler dosyalarının bulunduğu SGK il ya da merkez müdürlüğüne, kamu görevlisi kapsamındakiler ise Ankara'daki Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü'ne başvuruyor. Başvuruda Gelir/Aylık/Ödenek Talep Belgesi ve evlenme cüzdanı örneği isteniyor.
Boşanırsa aylık yeniden bağlanır
Evlenme ödeneği alan kız çocukları boşandığında, şartları taşıyorlarsa aylıkları yeniden bağlanabiliyor. Ancak burada önemli bir ayrıntı var: SGK'ya göre evlendikten sonraki iki yıl içinde boşananlara aylık, bu iki yıllık dönemin sonunda yeniden başlatılıyor. Böylece evlenme ödeneği olarak peşin alınan iki yıllık tutar ile tekrar bağlanan aylığın aynı döneme denk gelmesinin önüne geçiliyor.
Yetim çocuklarda çalışma şartı
Yetim aylığı alan çocuklarda aylığın devam etmesi için yaş, öğrenim ve çalışma durumuna ilişkin şartlar aranıyor. Kural olarak erkek çocuklar 18 yaşına, lise öğrenimi görenler 20, yükseköğrenim görenler 25 yaşına kadar aylık alabiliyor. Kız çocuklarında ise yaş sınırı aranmaksızın evlenmemiş olma ve kendi sigortalılığı nedeniyle gelir ya da aylık almama gibi şartlar öne çıkıyor. Yetim aylığı alan kişinin zorunlu sigortalı bir işte çalışmaya başlaması aylığın kesilmesine yol açabiliyor.
Resmi nikâhsız birliktelik de tespit ediliyor
SGK, aylığın kesilmemesi için resmi nikâh kıyılmadan evlilik birliğinin sürdürüldüğü durumları da denetimlerle tespit edebiliyor. Bu tür durumlarda yapılan ödemelerin yersiz sayılarak geri istenebildiği biliniyor. Uzmanlar, hak sahiplerinin durumlarında değişiklik olduğunda bunu SGK'ya zamanında bildirmesini, aksi hâlde birikmiş borçlarla karşılaşabileceklerini hatırlatıyor.
Aylık bilgileri nereden sorgulanır?
Dul ve yetim aylığı alanlar, aylık bilgilerini ve hisse oranlarını e-Devlet'teki SGK hizmetleri üzerinden görebiliyor. Kişiye özel durumlar için SGK il müdürlüklerine ya da ALO 170 hattına başvurmak en sağlıklı yol. Özellikle evlilik, boşanma ya da işe başlama gibi değişikliklerden önce hak kaybı yaşamamak için bilgi almak öneriliyor.
