Çalışma hayatı boyunca yalnızca tek bir statüde çalışan kişi sayısı giderek azalıyor. Pek çok kişi kariyerinin bir döneminde bir işyerinde sigortalı (SSK, 4/a) olarak çalışırken, bir dönem kendi işini kurup Bağ-Kur'lu (4/b) oluyor ya da kamuda memur (4/c) olarak görev yapıyor. Emeklilik yaklaştığında ise en çok sorulan soru aynı: "Hangi statüden emekli olacağım?"
Bu sorunun cevabı büyük önem taşıyor. Çünkü SSK'lılar ile Bağ-Kur'luların emeklilik için doldurması gereken prim günü farklı. Örneğin 1999 sonrası girişlilerde Bağ-Kur'lular için aranan gün sayısı 9.000 iken SSK'lılar için bu sayı 7.200 gün. Yanlış statüden emekliliğe yaklaşmak, emekliliği yıllarca geciktirebiliyor.
Son 7 yıl kuralı nedir?
Farklı statülerde hizmeti bulunan sigortalıların hizmet süreleri birleştiriliyor. 30 Nisan 2008 ve öncesinde sigortalı olanlar için uygulanan kurala göre, emeklilik işlemi yapılırken sigortalının son 7 yıllık fiili hizmet süresine bakılıyor. Bu süre içinde hangi statüde daha fazla prim ödenmişse, sigortalı o statünün şartlarına göre emekli oluyor. Hizmet sürelerinin eşit olması durumunda ise eşit sürelerden sonuncusunun tabi olduğu statü esas alınıyor.
7 yıl, takvim yılı değil 2.520 gün
Kuraldaki "7 yıl" ifadesi takvim yılını değil, 2.520 günlük fiili prim ödeme süresini ifade ediyor. Yani son 7 takvim yılına değil, geriye doğru sayılan son 2.520 günlük hizmete bakılıyor. Aralarda çalışılmayan boşluklar bu hesaba girmiyor. Örneğin son 2.520 günlük hizmetinin 1.300 günü SSK'lı, 1.220 günü Bağ-Kur'lu geçen bir kişi, SSK şartlarına göre emekli olabiliyor.
2008 sonrası girişlilerde farklı kural
1 Mayıs 2008'den sonra ilk kez sigortalı olanlar için 5510 sayılı Kanun'un 53. maddesi uygulanıyor. Bu kişilerde son 7 yıla değil, tüm çalışma hayatı boyunca en fazla hizmetin geçtiği statüye bakılıyor. Sigortalıya, toplam hizmetinin en çok olduğu statüde aylık bağlanıyor. Bu nedenle 2008 sonrası girişliler için emekliliğe yakın dönemde statü değiştirmek, sonucu eskisi kadar kolay değiştirmiyor.
En sık yapılan hata
Uzmanların en çok uyardığı durum, SSK'lı olarak uzun yıllar çalıştıktan sonra emekliliğe birkaç yıl kala Bağ-Kur'lu olmak. 2008 öncesi girişlilerde son 2.520 günün çoğunluğu Bağ-Kur'da geçerse, kişi Bağ-Kur şartlarına tabi hâle geliyor ve daha fazla prim günü doldurmak zorunda kalabiliyor. Bu da emekliliğin yıllarca uzaması anlamına gelebiliyor.
Tersi durumda ise avantaj elde etmek mümkün. Bağ-Kur'lu olarak uzun süre prim ödeyen bir kişi, emekliliğe yakın dönemde yeterli süre SSK'lı çalışarak son 2.520 günün çoğunluğunu SSK'da tamamlarsa, SSK şartlarıyla emekli olabiliyor.
Bağ-Kur borcu olanlar dikkat
Bağ-Kur statüsünde prim borcu bulunan sigortalılarda, borçlu olunan süreler hizmet olarak sayılmıyor. Bu nedenle Bağ-Kur'dan emekli olacak kişilerin, emeklilik başvurusundan önce tüm prim borçlarını ödemesi gerekiyor. Borç nedeniyle durdurulan süreler, hem toplam prim gününü hem de son 2.520 günün hesabını etkileyebiliyor.
Aynı anda iki statü olursa
Hem bir işyerinde sigortalı çalışıp hem de adına şirket ya da şahıs işletmesi bulunan kişilerde, kanun gereği öncelik 4/a yani SSK statüsüne veriliyor. Bu durumda Bağ-Kur sigortalılığı askıya alınıyor. Ancak şirket ortaklığı gibi durumların kayıtlarda doğru görünüp görünmediğini SGK'dan kontrol etmek önem taşıyor.
Hangi statüde olduğunuzu nasıl öğrenirsiniz?
e-Devlet'teki "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranından tüm hizmetlerinizi statü statü görebilirsiniz. Son 2.520 günün dağılımını hesaplamak için hizmet dökümünü sondan başa doğru incelemek gerekiyor. Emeklilik planı yapan ve birden fazla statüde hizmeti bulunanların, statü değişikliği kararı vermeden önce SGK il müdürlüklerinden ya da bir uzmandan destek alması öneriliyor.
