Emeklilik tartışmalarında gündem çoğunlukla 1999 öncesi ve 1999-2008 arası sigortalılar üzerine dönüyor. Oysa bugün çalışma hayatındaki milyonlarca kişinin sigorta girişi 2008'den sonraya dayanıyor. Bu kişiler için geçerli kurallar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile belirlendi ve diğer gruplara göre daha uzun bir çalışma süresi öngörüyor.
Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) açıklamalarına göre 1 Mayıs 2008 ve sonrasında hizmet akdiyle (4/a, eski adıyla SSK) çalışmaya başlayanlar, prim günü ve yaş şartını birlikte tamamladığında emekli olabiliyor.
Temel şart: 7200 gün ve yaş
2008 sonrası 4/a'lılar için emeklilik şartı, 7200 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortası primi ödemiş olmak ve yaş sınırını doldurmak. Yaş sınırı şu an için kadınlarda 58, erkeklerde 60 olarak uygulanıyor. Ancak bu yaşlar sabit değil; 1 Ocak 2036'dan itibaren kademeli olarak artmaya başlayacak.
2036'dan sonra kademeli yaş tablosu
Kanundaki düzenlemeye göre emeklilik yaşı, 2036'dan itibaren iki yıllık dönemlerle yükselerek 2048'de kadın ve erkek için 65'te eşitleniyor. Yaş şartını hangi tarihte tamamladığınıza göre geçerli olacak sınırlar şöyle:
- 2036'ya kadar: Kadın 58, erkek 60
- 2036-2037: Kadın 59, erkek 61
- 2038-2039: Kadın 60, erkek 62
- 2040-2041: Kadın 61, erkek 63
- 2042-2043: Kadın 62, erkek 64
- 2044-2045: Kadın 63, erkek 65
- 2046-2047: Kadın 64, erkek 65
- 2048 ve sonrası: Kadın ve erkek 65
Bu tablo, bugün 40'lı yaşların altındaki sigortalıların büyük bölümünün fiilen 65 yaşını beklemesi anlamına geliyor. Örneğin 2010'da 22 yaşında işe başlayan bir kadın, 58 yaşına 2046'da giriyor ancak o yıl sınır 64'e çıkmış oluyor; 64'e ulaştığı 2052'de ise sınır 65 olduğu için emekliliği 2053'e kalıyor. Aynı yıl 20 yaşında çalışmaya başlayan bir erkek de 65 yaşını dolduracağı 2055'te emekli olabiliyor.
5400 günle emekli olmak mümkün mü?
7200 günü dolduramayanlar için kanunda alternatif bir yol da bulunuyor. SGK'ya göre 5400 gün prim ödemesi olan sigortalılar, yaş sınırına 3 yıl eklenerek (65'i geçmemek şartıyla) emekli olabiliyor. Bu durumda bugünkü kurallara göre kadınlar 61, erkekler 63 yaşında emekliliğe hak kazanıyor; 2036 sonrasında ise bu yaşlar da kademeli tabloya göre artıyor. Bu yolla bağlanan aylık, prim gün sayısı daha az olduğu için daha düşük hesaplanıyor.
Aylık nasıl hesaplanıyor?
2008 sonrası sigortalıların emekli aylığı, çalışılan tüm yıllardaki kazançların güncellenmesiyle bulunan ortalama kazanç ve prim gün sayısına bağlı aylık bağlama oranı üzerinden hesaplanıyor. Her 360 gün için yaklaşık yüzde 2 oranında aylık bağlama oranı işliyor. Bu nedenle 7200 günle emekli olan birinin aylığı, 9000 ya da 10.000 günle emekli olan birine göre belirgin şekilde düşük kalabiliyor. Uzmanlar, prim gününün yanı sıra bildirilen kazancın da aylığı doğrudan etkilediğini, gerçek ücret üzerinden sigortalı çalışmanın bu açıdan önemli olduğunu hatırlatıyor.
Bağ-Kur ve memurlarda 9000 gün
2008 sonrasında Bağ-Kur (4/b) ya da memur (4/c) olarak sigortalı olanlarda prim günü şartı daha yüksek. Bu gruplar için emeklilik şartı 9000 gün olarak uygulanıyor; yaş sınırları ise 4/a ile aynı. Bağ-Kur'luların prim gününün 7200'e düşürülmesine yönelik düzenleme uzun süredir gündemde olsa da henüz yasalaşmış değil.
Prim gününüzü nasıl öğrenirsiniz?
Kaç gün priminizin bulunduğunu ve ilk sigorta giriş tarihinizi e-Devlet'teki "SGK Tescil ve Hizmet Dökümü" ekranından görebilirsiniz. SGK'nın "Hizmet Dökümü" ve "Emeklilik Yaşı Hesaplama" hizmetleri, hangi yaşta ve kaç günle emekli olabileceğinizi tahmin etmenize yardımcı oluyor. Askerlik, doğum ve yurt dışı borçlanması gibi imkânlar da prim gününü artırarak emekliliğe giden yolu kısaltabiliyor.
Emeklilik şartlarını sağlayanlar, işten ayrıldıktan sonra e-Devlet üzerinden ya da il müdürlüklerine giderek yaşlılık aylığı başvurusu yapabiliyor.
